Iñaki Susaeta: Hondakinen kudeaketa eta ekonomia zirkularraren erronka
“Hondakinak: ez genituzke ikusi nahi, baina hemen daude”. Premisa horrekin hasi zuen Iñaki Susaetak, hau da, Ingurumen Jarduketarako Sozietate Publikoko (IHOBE) ingurumen-teknikariak Donostia Sustainability Forumeko hitzaldia. Estatistikaz gainezka dagoen mundu honetan, Susaetak estrategia aldaketa bat proposatu zuen: “kontaketak datua hil dezan saiatzea”, zifra hotzetatik ihes egin eta arazoaren erroari heltzeko: objektuekin dugun harremana eta gure garapenaren ezkutuko kostua.
Gure jarduera ekonomikoak hondakinen marea etengabea bihurtzen ditu baliabideak. Susaetak ehungintza aipatu zuen arazoaren garrantzia azaltzeko adibide moduan. Azaldu zuen 100.000 milioi jantzi ekoizten direla urtean munduan, alegia, 15 jantzi pertsona bakoitzeko, eta horietako asko urrutiko zabortegietara iristen direla, hala nola Atacamako basamortura edo Ghanara. “Hondakinek oso gaizki bidaiatzen dute, baina oso urrun eta oso leku exotikoetara iristen dira”, adierazi zuen ironiaz. Horrez gain, Europa osoan milaka tona legez kanpo mugitzen dituzten mafiak daudela salatu zuen. Azken finean, “norbait hondakinak legez kanpo mugitzen ari bada, negozioa dagoelako da”.
Iñaki Susaeta bereziki kritikoa izan zen jasangarritasunaren marketinarekin. Bere ustez, “birziklagarria” dioten etiketa asko zalantzagarriak dira eta askotan “jasangarria delakoaren uste okerra iraunarazten dute erosleengan". Benetako erronka ez da soilik birziklatzea, baizik eta eredua zalantzan jartzea: “agian ez dugu gehiago fabrikatu behar. Gehiago iraun dezan fabrikatu behar dugu”.
Ekonomia zirkularraren erronkak
Hitzaldiaren puntu garrantzitsuenetako bat teoria ekonomikoaren eta lege fisikoen arteko konparazioa izan zen. Susaetak, termodinamikaren mugak aipatuta, “ekonomia guztiz zirkularra erabat ezinezkoa” dela esan zuen. Prozesu material guztiek galera saihestezinak sortzen dituztela azaldu zuen, bai eta entropiak gora egiten duela birziklatze-ziklo bakoitzean eta energia gehiago behar izaten duela ere.
Muga fisiko horiek gorabehera, ekonomia zirkularrak beharrezko bidea izaten jarraitzen du, nahiz eta astiro egin aurrera. Zirkulartasun-tasa Europan % 11,8ra baino ez da iristen, eta EAEn % 8 ingurukoa da. Egoera horren aurrean, Susaetak hau planteatu zuen: “Zer industria murriztu beharko genituzke errotik, jasangarriagoak bihurtu beharrean?”. Erantzuna, iradoki zuenez, ekoizpenean ez ezik, kontsumitzailearen erabateko aldaketan ere badago: “agian ez dugu gehiago fabrikatu behar. Gehiago iraun dezan fabrikatu behar dugu”.
Hondakinak: ez ikusiarena egiten zaion hurbileko negozioa
Susaetak egungo sistemaren hipokrisia salatu zuen; izan ere, hondakinek askotan milaka kilometro egiten dituzte legez kanpo. “Norbait hondakinak legez kanpo mugitzen ari bada, negozioa dagoelako da”, adierazi zuen Europan zehar milaka tona mugitzen dituzten mafiei erreferentzia eginda. Horren aurrean, hurbiltasunaren eta autosufizientziaren printzipioa defendatu, eta paradoxa hau kritikatu zuen: “hondakinek oso gaizki bidaiatzen dute, baina oso urrun eta oso leku exotikoetara iristen dira”, hala nola Atacamako basamortura edo Ghanara.
Azpiegiturari dagokionez, IHOBEko teknikariak metafora deigarria erabili zuen zabortegien zeregina deskribatzeko: “zabortegia luxua da, hondakinen kudeaketaren rolexa”. Horrekin, azpimarratu zuen hondakinak botatzeko espazio gutxi dagoela Euskal Autonomia Erkidegoan, behar-beharrezkoa denerako soilik erabili behar dela, eta kostu handiko baliabide gisa tratatu behar dela, eta ez konponbide erraz gisa.
2030 estrategia eta bigarren mailako materialen merkatua
EAEn 2030erako zehaztutako helburuak asmo handikoak dira: BPGaren unitate bakoitzeko sortutako hondakinak % 30 murriztea eta % 85eko balorizazioa lortzea. Hori lortzeko, Susaetak “zortzi gorrotagarriak” identifikatu zituen: bolumenagatik edo zailtasun teknikoengatik arreta berezia behar duten lehentasunezko hondakin multzoak; adibidez, altzairugintzako zepak, eraikuntza- eta eraispen-hondakinak eta plastikoak.
Esan zuenez, bigarren mailako materialen merkatu egonkorra eta segurua sortzean datza arrakastaren gakoa. EAEk kontsumitzen dituen lehengaien % 77 inportatzen ditu; beraz, hondakina baliabide bihurtzea lehiakortasunerako aukera da. Susaeta oso argi mintzatu zen merkatu berri horretarako eskakizunei buruz:
- Jatorrian ondo bereiztea: “ondo bereizten ez dena, ez da ondo birziklatzen”.
- Muturreko kalitatea bermatzea: ospea irabazteko, material horiek “izugarri finak” izan behar dute kalitate-kontrolean, industriak haiengan konfiantza izan dezan.
- Administrazioek derrigortzea: erakundeek bigarren mailako materialak erabiltzera behartu behar dute, erosketa publiko berdearen bidez.
Ekintza kolektiborako deia
Hitzaldiaren amaieran, zerbait eskatu zien gizarte-eragile guztiei. Akademiari erabilera berriak eta teknologia hobeak ikertzeko eskatu, eta gogorarazi zion “ikerketa ez dela zero kostukoa” eta inbertsio errealista behar duela. Ekoizleei, iraunkorrak izatea bereizteari dagokionez; eta administrazioari, arintasuna tresnen hedapenean eta zaintzan.
Amaitzeko, erresilientzia eskatu zuen Susaetak. Hondakinen kudeaketa ez da jomuga perfektua, etengabeko hobekuntza-prozesua baizik, non eragile bakoitzak bere zatiaz arduratu behar duen, etorkizunean hondakinek “ikusi nahi ez genukeen” zerbait izateari utz diezaioten eta gure ekonomiaren oinarri bihurtu daitezen.
