Munduko Natura Funtsak (WWF) eta NBEk biodibertsitatearen «gainbehera katastrofikoari» buruz azken egunotan argitaratutako txostenen ondorio dramatikoak gogoratuz abiatu du elkarrizketa McGrathek: «Ingurumenaren erronka handiak modu argian komunikatzeko une erabakigarrian gaude, nahiz eta oraintxe bertan mundu osoa beste arazo batzuetan pentsatzen egon». Egun COVID-19aren pandemia hedabideen agenda informatiboa ia monopolizatzen ari bada ere, BBCko ingurumen berriemaile David Attenboroughek aurkeztutako Extinction: The facts dokumentalak asteburuan lortu duen arrakasta handia nabarmendu du. McGrathen ustez, ingurumen-komunikaziorik onenak erronka handi horren inguruan gizartea sentsibilizatzeko orduan izan dezakeen «eragin handiaren» adibide argia da, publiko osoa liluratzeko moduko narratibekin, betiere zorroztasun apur bat galdu gabe.

Jordanok azpimarratu duenez, biodibertsitatearen galerari buruzko azken txosten zientifikoek argi utzi dute «seigarren suntsipen handi» baten mehatxuaren aurrean gaudela, eta horren erantzulea, kasu honetan, ez dela hondamendi natural bat, gizakiaren ekintza baizik. CSICeko ikertzailearen arabera, ebidentziak argi uzten du azken hamarkadan ez ditugula lortu biodibertsitatearen kontserbazioari buruz adostutako helburuak. «Ez da bakarrik espezie asko desagertzen ari direla, baizik eta ekosistema global osoaren benetako degradazioa gertatzen ari dela. Biodibertsitatearen benetako krisia da, eta gure ongizatea eta etorkizuneko oparotasuna arriskuan jartzen ditu. Okerrerantz goaz, eta premiaz behar ditugu maila globalean hitzartutako ekintzak».

Pandemiei ateak ireki

Izan ere, oraintxe bertan planeta osoan bizi dugun koronabirusaren egoerari dagokionez, Jordanok adierazi du lotura argia dagoela «naturarekin dugun harreman toxikoaren» eta oraingo pandemiaren eta beste batzuen jatorriaren artean. «Oraintxe bertan, premia nagusia txertoa edo tratamendu eraginkorra aurkitzea da, baina ez dugu ahaztu behar pandemiei guk ireki diegula atea deforestazioaren, habitaten galeraren, ehizaren eta espezie basatien legez kanpoko merkataritzaren bidez, eta beste ekintza suntsitzaile batzuen bidez, eta horrek areagotzen duela birusek animalietatik gizakietara ‘salto’ egiteko arriskua. Analisi genetikoek argi eta garbi adierazten dute egungo koronabirusaren jatorria mota horretako zoonosi bat izan zela. Patogenoak seguruenik saguzarrengandik egin zuen salto, eta tartean, gizakiarengana heldu baino lehen, beste ostalari batzuk izan ditu, pangolinak edo etxeko abereak adibidez».

McGrathek aitortu du biodibertsitatearen hondatzea bezalako mehatxuak komunikatzeko erronka izugarria dela; onartu du kazetariek «mezuak sinplifikatzeko» joera dutela, eta maiz ez direla gai arazo horien larritasuna eta konplexutasuna behar bezala komunikatzeko. Hala ere, urte askotako esperientziaren ondoren, I. Biophilia Saria irabazi duen ibilbide bikainean zehar, McGrathek uste du funtsezko lezio batzuk ikasi dituela ingurumen-erronkak zorroztasunez eta eraginkortasunez jakinarazi ahal izateko.

Tokiko adibideak, inplikazio globalak

«Funtsezkoak diren pasio eta gogotik haratago, zenbaki sinple eta argiekin komunikatzeko beharra dugu: adibidez, tenperatura globalak ez duela 1,5°C-ko igoera gainditu behar, edo 2030. urtea baino lehen gas kutsagarrien isurketak % 50era murriztu behar direla. Arazo bakoitza zifra errazekin azaltzeak asko laguntzen du jakinarazten. Bigarrenik, oso baliagarria da entzuleek ulertzen dituzten tokiko adibideetara jotzea (adibidez, Espainian arriskuan dagoen espeziea), ondoren biodibertsitatearen arazo globalaren testuinguruan jartzeko. Hau da, tokiko istorioetatik abiatu behar da, ondoren haien inplikazio globalak azaltzeko», adierazi du BBCko ingurumen berriemaileak.

«Gainera, ikerketaren emaitzak jakinarazteko orduan, zientziaren konplexutasuna aitortu eta nabarmendu behar dugu, ikertzaileen arteko ñabardurak eta iritzi desberdinak erakutsiz», jarraitu du McGrathek. «Aldi berean, ezin dugu arazoak azaltzera bakarrik mugatu; horiei aurre egiteko balio dezaketen irtenbideak planteatzen eta azaltzen ere saiatu behar dugu, nahiz eta zailak izan eta sakrifizioak ekarri. Eta azkenik, denborak oso ondo neurtu behar ditugu, eta une gakoak baliatu behar ditugu gai bakoitza agendan jartzeko; adibidez, nazioarteko negoziazio berriak hasi aurretik klima aldaketari buruzko txostenak aurkeztuz».

«Arazoa», Jordanok ingurumen komunikatzaileek aurre egin beharreko erronkari buruz esan bezala, «ez da txosten zientifikoak sinplifikatzea, arintzea baizik. Zientzia biziki konplexua da, eta beharrezkoa da haren mezuak erraztea, publiko orokorrari transmititu ahal izateko. Aurkikuntza liluragarriak daude, modu erakargarri eta eraginkorrean azal daitezkeenak. Hori bai, arintze horrek ez dezala fokua gauza anekdotikoetan jarri, gauza garrantzitsuetan baizik. Erronka, informazioa helarazteaz gain, ezagutza transmititzea da».

Gizateria mehatxatzen duten hiru 'tsunamiak'

Elkarrizketaren azken zatian, McGrathek duela gutxi argitaratutako bineta bat gogoratu du, bere ustez gizateriaren egungo egoera ezin hobeto laburbiltzen duena: «Gainean datozkigun hiru olatuak erakusten ditu: lehena, nahiko handia, COVID-19a da; bigarrena, are erraldoiagoa, klima-aldaketa; baina hori ez da ezer, arriskutsuena geratzen delako, espezieen suntsipena, alegia».

Jordanok aitortu du hiru tsunami horien irudiak «errealitatea oso ondo islatzen duela», eta mezu baikor batekin amaitu du: «Argi dago olatu mehatxagarri horiek aurrean ditugula, baina gizakiok badakigu ondo surfeatzen, eta horiei aurre egiteko eta erronka hori gainditzeko gai izango gara, modu eraginkor eta koordinatuan lan egiten badugu. Oraindik garaiz gaude hori lortzeko». Doñanako Biologia Behatokiko ikertzaileak «baldintzapeko baikortasun» deritzonaren alde egin du. Hau da, nazioartean hitzartutako ekintzak erabiltzea, badakigulako nola berreskuratu ingurumena eta biodibertsitatea, betiere baldintza egokiak betetzen badira.

Zalantzarik gabe, erronka horri heltzeko funtsezko gakoetako bat, McGrathek eta Jordanok azpimarratu duten bezala, hain zuzen ere, ingurumen-ikertzaile eta -komunikatzaileen arteko loturak sendotzea da. Zientziaren eta kazetaritzaren arteko aliantza handi baten bidez bakarrik izango da posible lurreko bizitzaren degradazioari buruzko ezagutza eraginkortasunez transmititzea, eta gizartea erreakzionatzeko gai izatea, beranduegi izan baino lehen.

 

Otros artículos de interés

Kolaboratzaileak